به 'درکوه' خوش آمدید
در کوه

مارگزيدگی...

اول ممنونم از همه تان که اینقدر صمیمانه دوباره مرا و "درکوه" را پذیرا شدید.

 

اما اينم مطلبی که قولشو داده بودم:

 

مار گزیدگی

 

مار سمبل علم طب و مظهر ترس از ناشناخته هاست،جایی خواندم که شخصی گفته بود " برای کسی که حتی یکبار هم آن را ندیده باشد،مار تصور هر آن چیزی است که او را می ترساند."

خیلی وقت بود که به این فکر می کردم یه مطلبی در مورد مارگزیدگی بنویسم و خوب دیدم به عنوان شروع دوباره نوشتن در "دركوه"با اين مطلب دوره جديد را آغاز كنم.سعی کردم  در این مورد از مطالبی كه در طول این چند سال با طبیعت بودن از قديمي ها و كهنه كارهاي طبيعت گردي شنیدم و نیز منابع موجود در سایتهای مختلفی که در این مقوله کار کرده اند،استفاده ببرم که تا حدامکان مطلب به روز و کاربردی باشد،گرچه که خیلی به روز بودن بعضی از مطالب و استفاده نويسندگان آن از یك سری ابزار و تکنولوژی هایی که در ايران موجود نیست عملا آنها را برای ما بدون استفاده می سازد.در نتیجه این گشت و گذارها توی وب به دوسری منبع مجزا برخوردم:منابع بیمارستانی و منابع طبیعتگردی. که  در پاره ای از موارد گفته هایشان و دستورالعملهایشان در تناقض با یکدیگر بود که در جای مناسب به آنها اشاره خواهم کرد.سعی من بر اینست که از بین 17-18 منبع مختلفی که آنها را مطالعه کردم،یه مطلب کاملا کاربردی بدون لحاظ کردن مطالب پیچیده علم پزشکی استخراج کنم که در عین ساده بودن کاملا موثر و قابل استفاده باشد. 

 

قسمت اول : پیشگیری

 

اصولا مار جانوریست گوشه گیر و ترسو و در مواجه با انسان همیشه سعی بر آن دارد که سریعتر فرار کند و حمله فقط در مواردی اتفاق می افتد که غافلگیر شود و یا از طرف فرد تحریک و مجبور به نشان دادن عکس العمل شود که به نظر من هم از حق طبیعی خود استفاده می کند و از این بابت گناهی بر گردنش نیست! به عنوان مثال عکس العمل خودتان را در نظر بگیرید در موردی که در خواب ناز به سر می برید و ناگهان یکی کمر شما را محکم لگد کند و یا... 

 

برای پیشگیری از مارگزیدگی باید به موارد زیر توجه داشته باشیم:

 

1- یک مکان خنک و سایه دار مثل یک شکاف سنگی،یک غار یا تورفتگی سنگی،سنگهای کنار چشمه ها،شاخه ها ی سایه دار درختها و... همانقدر که برای شما می تواند جذاب باشد برای یک مار هم که در طول روز مجبور به خنک نگه داشتن خود است(مار مهره داری خونسرد است.)جذاب است،پس قبل از وارد شدن به این مکانها بسیار دقت کنید و با سرو صدا کردن باعث فرار مار از این مکانها بشوید.

 

2- هنگام راه رفتن در میان علفهای بلند حتما با دقت به زیر پای خود نگاه کنید و حتما هنگام راه رفتن از یک چوبدست،عصا،باتوم و.. استفاده کنید و با کشیدن آن به زمین و ضربه زدن به سنگها و یا شاخه های جلوی پایتان مار را از ورود خود آگاه کنید.

 

3- 85% مارگزیدگی ها در ناحیه زانو به پایین اتفاق میفتد،پس در انتخاب کفش مناسب دقت کنید و با پوشیدن جورابهای ضخیم تا زیر زانوی خود را محافظت کنید.

 

4- بدون دقت و بی محابا دست به زیر سنگهاي بزرگ و توده های علفی فرو نبرید(فرضا به خاطر چیدن یک گل یا سبزی).

 

5- بعضیها با دیدن مار وظیفه خود می دانند که یا آنرا بکشند و یا آنرا بگیرند،که این امر خود دلیل اصلی 50% مارگزیدگی ها است،پس اگر یه وقتی در طبیعت با ماری مواجه شدید سر به سرش نذارید و خیلی آرام بدون اینکه تحریکش کنید عقب نشینی کنید و فقط از دیدن این موجود زیبا لذت ببرید.

 

6- گاهي در کوه با افرادی مواجه شدم که برای پیشگیری از این قضیه یک زنگوله کوچک به خود می بندند که دایما صدا کند و مار ها از جلوی راهشان دور شوند،اگر حوصله این همه آلودگی صوتی را ندارید پس حداقل از سوت زدن،آواز خواندن و ...غافل نشوید.

 

7- هیچوقت کوله پشتی خود را با در باز بر روی  زمین رها نکنید.

 

8- لباسهای خود را برای مدت طولانی بر روی زمین رها نکنید.

 

9- اگر کفش خود را در آورده اید به هنگام دوباره پوشیدن آن دقت کنید که چیزی توی آن نرفته باشد.

 

10- اگر چادر زده اید،همیشه در آن را بسته نگه دارید و به هنگام شب وسایل و مخصوصا کفشهای خود را به داخل چادر بیاورید اگر هم به هر دليلي ناچار به بيرون گزاردن برخي لوازم از جمله كفشهاي خود شديد، حتما آنها را داخل يك كيسه غير قابل نفوذ قرار دهيد..از پیرمرد شکارچی شنیدم که ریختن تنباکوی خیس شده به دور چادر سبب دور شدن مارها از آن می شود.

 

11- اول خوب نگاه کنید و بعد بپرید!هیچوقت به جایی که آنرا نمی بینید(پشت یک سنگ،یک توده علفی و ...) نپرید.از کجا می دانید شاید کنار یک افعی مامانی فرود بیایید!

 

12- هرگز به یک مار حتی اگر مرده بنماید،دست نزنید.

 

13- اگر در فاصله بسیار نزدیک (یکی دو قدم) با ماری مواجه شدید و دیدید که حالت دفاعی به خود گرفته است،خونسردی خود را حفظ کنید و سعی کنید بدون اینکه برگردید با چند قدم به عقب،خیلی آرام از آن دور شوید.

 

14- اگر متوجه شخصی و ماری در نزدیکی او شدید بدون اینکه هول شوید با صدای بلند و بدون اینکه او را بترسانید به خوبی او را راهنمایی کنید تا از منطقه خطر دور شود.

 

15- این فکر که مارهای کوچک خطری ندارند،کاملا نادرست است،از کجا می دانید شاید با یک بچه افعی مواجه شده باشید! و بد نيست بدانيد كه مار جعفري كه از سمي ترين انواع افعي هاي ايران به حساب مي آيد، ماري است بسيار زيبا، كوچك و ظريف و با قطري كم!!!!

 

16- اوج فعالیت مارها پس از تاريكي هوا است که در این هنگام به شکار می پردازند و این بدین معنی است که شب هنگام مار می تواند هر جایی باشد،پس اگر در شب قصد پیاده روی دارید از چراغ استفاده کنید و جلوی پای خود را به دقت نگاه کنید.

 

17-صبح زود مارها از سرمای دم صبح بی حال می شوند،به همین خاطر برای گرم شدن خود را به مکانهایی که بعد از طلوع آفتابگیر هستند،می کشانند،پس مراقب چنین مکانهایی باشید!

 

 

قسمت دوم : کمکهای اولیه و درمان مارگزیدگی

 

منطقا پیشگیری خیلی آسانتر از درمان است،دقت کنید درمان قطعی مارگزیدگی درمان دارويی و در واقع تزریق سرمهای پادزهر مخصوص سم همان مار است،این سرمها را به همراه خود نمی توانیم به طبیعت ببیریم چون باید در میان یخ نگهداری شوند،و تازه مراکز درمانی ما معمولا دچار همان عارضه قدیمی و شایع نبودن قیف و قیر و مسوول هستند،پس زیاد به امید آنها نباشید و سعی کنید که حتی الامکان گزیده نشوید!

 

اما ببینیم که چگونه می توانیم تفاوت بین مارهای سمی و غیر سمی را از روی محل گاز گرفتگی آنها بفهمیم؟

 

همانطور که میبینید مارهای سمی در هنگام گاز گرفتن دو حفره بزرگتر نسبت به بقیه بر روی بدن ایجاد می کنن که در واقع جای همان دندانهای نیش آنهاست!

 

علایم مارگزیدگی:

 

1- ترشحات خونی از زخم

2- جای دندانهای نیش بر روی پوست و ورم اطراف زخم

3- درد شدید متمرکز

4- اسهال

5- گرگرفتگی

6- تشنج

7- غش کردن

8- سرگیجه

9- ضعف

10- اختلال در بینایی

11- افزایش ترشح بزاق و تعرق زیاد

12- تب خال

13- عطش زیاد

14- کاهش هماهنگی بین عضلات

۱۵-حالت تهوع و استفراغ

16- احساس سوزش و کرختی(سوزن سوزن شدن)

17- تپش شدید قلب

18- تنفس سخت

 

که البته بروز این علایم وابستگی شدید به نوع سم و میزان تزریق شده آن دارد.

 

نجات مصدوم

 

برای کمک و نجات مصدوم از سلسله دستورات زیر پیروی کنید:

 

1-      خونسردی خود را حفظ کنید و در صورت امکان با اورژانس تماس بگیرید و یک نفر را به دنبال کمک بفرستید.

 

2-      مصدوم را به مکان امنی منتقل کنید، و به او کمک کنید که دراز بکشد.

 

3-      خیلی سریع با یک باند پهن بالای عضو گزیده شده را ببندید.سفتی آن باید به حدی باشد که انگشت به زیر آن برود.(استفاده از بندهای نازک لاستیکی بسیار خطرناک و سبب قطع کامل جریان خون به عضو و صدمات جبران ناپذیر می شود)

 

4-      هر گونه زیورآلات و جواهر و لباسهای تنگ را از عضو گزیده شده بیرون آورید.

 

5-  عضو گزیده شده را تا می توانید پایینتر از قلب قرار دهید.

 

 

از این مرحله به بعد کاملا محل اختلاف بین منابع بیمارستانی و طبیعت گردی است،بعضی از منابع بیمارستانی توصیه دارند که بیش از این کاری نکنیم و منتظر اورژانس بمانیم و بعضی دیگر نظر دیگری دارند،که با توجه به شرایط کشور خودمان نظر اولی زیاد منطقی به نظر نمی رسد،پس:

 

اگر فکر می کنید که بیش از نیم ساعت طول می کشد تا مصدوم را به بیمارستان برسانید،بدین گونه ادامه دهید(دستورات American Red Cross) :

 

6-      محل زخم را بشویید و ضدعفونی کنید.

 

7-      با یک Extarctor  یا دهان خیلی محکم و با قدرت و به مدت 15 دقیقه زخم را بمکید تا زهر از آن خارج شود،این عمل باید هرچه سریعتر (حدود 2-3 دقیقه بعد از گزیدگی )انجام شود تا موثر باشد.منابع جدید قویا عمل برش زخم را به خاطر عوارض ثانویه(عفونی شدن،خونریزی،قطع اعصاب و ... ) رد می کنند ولی در عین حال عملی است که در طول تاریخ به عنوان درمان مطرح بوده،به نظر می رسد که اگر Extractor قوی داشته باشیم نیازی به شکافتن زخم نمی باشد ، در عین حال توصیه می شود که اگر مبادرت به این عمل کردید ، حتما از یک تیغ نازک،تیز و استریل (نوع خاصی از تیغ های جراحی) استفاده شود و بعد از آن هم زخم پانسمان تمیزی شود تا ریسک عوارض بعدی به حداقل برسد.

 

8-      حتی الامکان روی محل گزیدگی یک کمپرس سرد(ice pack) قرار دهید که هم از شدت درد کم می کند و نرخ جریان خون را به طور موضعی کم می کند.استفاده طولانی مدت از یخ باعث سرما زدگی و آسیب شدید به بافتها می شود.

 

9-      اما جدید ترین روشی که در درمان مار گزیدگی وجود دارد استفاده از شوک الکتریکی است.ایده آن اینست که عبور یک ولتاژ بالا با آمپراژ کم از موضع گزش سبب از بین رفتن و متلاشي شدن مولكولهاي سم می شود(سم در واقع نوعی پروتیین است) .در این روش بدین گونه عمل می کنند: از موضع گزیده شده جریان D.C. (از برق شهر نمی شود استفاده کرد)با ولتاژ حدود 100کیلو ولت و آمپراژ بین 1-2 میلی آمپر عبور داده می شود که در طول 1ساعت در هر 10-15 دقیقه یکبار باید اعمال شود.استفاده بیش از این سبب جریان بیشتر سم به درون خون می شود.اما به گفته یکی از منابع این مقدار جریان را می توان از کویل(coil)موتورهای گازوییلی انژکتوری قدیمی تهیه کرد.البته ناگفته نماند که stun gun  های کوچکی به همین منظور ساخته که برای همین قصد به فروش می روند.این روش هنوز جز روش های عمومی در نیامده و هنوز در مراحل تست به سر می برد.و باید دقت داشت که اگر آمپراژ از این مقدار بیشتر شود سبب سوختگی و آسیب دیدگی شدید بافتها می شود.

 

10-   مرحله نهایی رساندن مصدوم به مراکز درمانی و تزریق سرم های حاوی پادزهر هست.

 

لازم به ذکر است که در  طول مدت این اقدامات مصدوم گرم و آرام نگه داشته شود.

 

بد نیست به عنوان مطلب پایانی نگاهی به کیتهای مارگزیدگی که فروخته می شوند داشته باشیم،فکر کنم که با کمی ابتکار بتوانیم خودمان یک همچون کیتی درست کنیم:

 

کیت مارگزیدگی( Snake Bite Kit)

 

این کیت از هفت قسمت اصلی تشکیل شده است:

 

 

 

1-      یک Extractor که عمل اصلی مکش سم را انجام می دهد.و چون حدود 750 میلی بار فشار ایجاد می کند،به گفته سازنده آن دیگر احتیاجی به برش محل نیست.

 

2-      چهار سر لوله فنجانی شکل در اندازه های مختلف برای که بسته به محل گزش مورد استفاده قرار می گیرد و به نوک Extractor  نصب می شوند.

 

3-      یک تیغ صورت تراشی برای تراشیدن موهای موضع گزش برای مواردی که حداکثر مکش لازم است.

 

4-      چند pad الکلی برای تمیز کردن موضع و نیز تمیز کردن سرهای فنجانی شکل.

 

5-      چند pad حاوی ماده ضد سوزش.

 

6-      بنزوکایین موضعی برای تخفیف درد.

 

7-      یک کتابچه آموزشی .

 

این کیت در کلیه گزیدگی ها اعم از مار،عقرب،رطیل،عنکبوت،زنبور و ... برای مکش سم قابل استفاده است.

 

در پایان خوشحال خواهم شد اگر مرا در جریان نظرات تکمیلی خود قرار دهید ، به خصوص مشتاقم چنانچه کسی تجربه عملی امداد نجات در این باره را دارد  من و ديگر دوستان را در جریان آن قرار دهد.

 و 

سپاسگذارم،از علی عزیز به خاطر لطفی که به من داشت و زحمتی که کشید و مطلب را بازخوانی کرد و اصلاحات لازم رو توش به عمل آورد . 


پنجشنبه ۱۸ تیر ،۱۳۸۳

شاهین


[ HOME | ARCHIVE | E-MAIL ]

"من گفتم:«من اون رو به یاد میآرم و یه وقتی چیزی واسه‌تون می‌نویسم که اون توش باشه...»                           ارنست همینگوی "تپه‌های سبز آفریقا